دکتر فرشید عبدی

یکی از معیارهای اصلی کیفیت منابع و اعتبار مقاله  آی اس آی بود ن آن است. در ادامه به معرفی و شناخت موسسه آی اس آی و اطلاعاتی پیرامون آن می پردازیم.

- ضرورت علم سنجي

امروزه با توجه به گسترش علوم نوين و لزوم دستيابي همگان به جديدترين تحقيقات علمي در زمينه هاي مختلف؛ علم سنجي يكي از ضروريات جامعه علمي محسوب مي شود. كه اين كار شامل ارزيابي دقيق آخرين پيشرفت هاي علمي در زمينه هاي مختلف و بنيادي است. تا ديگران با رصد جديدترين تحقيقات صورت گرفته بتوانند گامي رو به جلو در راستاي توليد علم برداردند.

در همين راستا موسساتي اقدام به سنجش اعتبار توليدات مختلف علمي نموده و در اين زمينه مشاوره هاي تخصصي ارائه مي دهند. طبعا معتبر بودن خود اين موسسات هم باعث وجاهت مطالب تاييد شده توسط ايشان مي گردد و هم طيف مخاطبان آنان را افزايش مي دهد. مسئله علم سنجي با توجه به توليد روزافزون علم در عموم زمينه هاي علمي و وقت محدود دانشمندان مسئله اي جدي و اجتناب ناپذير است. چرا كه بايد در موسساتي محتواي علوم توليد شده مورد تاييد قرار بگيرد تا بتوان با خيال راحت به آنها استناد كرد و كار علمي خود را بر اساس نتايج تحقيقات علمي قبلي، استوار نموده و به پيش برد. و از طرف ديگر با نشر اين علوم از دوباره كاري در يك زمينه مشخص جلوگيري به عمل آورد.

 الف) تاریخچه:

موسسه اطلاعات علمی (Information  Institute for Scientific )  بانک اطلاعاتISI  مرکزی درسال 1960 به وسیله یوگن گرفیلد تاسیس شد. این موسسه بعداً توسط آقای تامسون و هلت گیر خریداری شد و در حال حاضر بعنوان موسسه اطلاعات علمی تامسون شناخته می شود. این موسسه قسمتی از شرکت بیلیون دلاری آقای تامسون است.

 ب) مکان:

آدرس فعلی این موسسه همانطور که درسایت تامسون آمده است

Thomson Scientific 3501 Market Street Philadelphia, PA 19104 USA

http://scientific.thomson.com.

می باشد. لازم به ذکر است این مرکز دارای نمایندگی های در شهرهای لندن و سایر مراکز اروپا می باشد.

 ج) فعالیت ها:

ISI حجم گسترده ای از آنالیز و دسته بندی مقالات و سرویس های پژوهشی از علوم انسانی تا علوم پایه را دربر می گیرد.این موسسه با ارائه لیست موضوعی امکان دسترسی آسان به مقالات و ژورنالهای دارای استاندارد مذکور را برای استفاده کنندگان فراهم می آورد.

درحقیقت ISI پایگاهی برای فهرست نمودن و پوشش دادن جامع مهمترین مجلات علمی منتشره در دنیا به منظور تبادل اطلاعات میان پژوهشگران مختلف می باشد. شمار مجلات ISI ثابت نیست. یک مجله ممکن است در یک زمان، از مجلات ISI محسوب شود، اما به دلیل کاهش بار علمی، بعدا از لیست مجلات ISI کنار گذاشته شود. در حال حاضر بیش از ۱۶۰۰۰ مجله، در لیست ISI قرار دارند. از این لیست چیزی حدود 1100 مجله درحوزه علوم انسانی و هنر می باشند. هر ساله ۲۰۰۰ مجله جدید مورد ارزیابی قرار می گیرد و حدود 10 تا15 درصد آنها به لیست ISI اضافه می شوند.

ISI همچنین یک ژورنال دارد که بطور سالانه منتشر می شود و درآن ضریب تاثیر (IF) مجلات عضو درآن آورده می شود.

این مرکز هم چنین جوایز و سمینارهائی در رابطه با علوم مختلف در سراسر دنیا برگزارمی کند و به بعضی از دانشجویان و پژوهشگران برتر دنیا بورس تحصیلی اعطا می کند.

بعضی از منابع به نقش ISI در تدوین سیاست های آموزشی دانشگاههای معتبر آمریکا و مراکز آموزشی و پژوهشی کشورهای عضو اتحادیه اروپا اشاره دارند.

این موسسه با طراحی افقی بلندمدت و تعهد اخلاقی نسبت به ارائه و ثبت برترین های علوم مختلف خودرا نه تنها به عنوان یک موسسه بلکه بعنوان یک بانک اطلاعاتی بسیار قوی درسطح جهان مطرح کرده است به طوری که امروزه در بسیاری از نقاط دنیا و از جمله کشورما چاپ مقاله درISI  را به عنوان یکی از شرایط ارتقاء اعضاء هئیت علمی دانشگاهها و مراکز آموزش عالی می دانند.

· سه دسته كلي در موسسه ISI

موسسه ISI با دسته بندي علوم در سه دسته كلي SCI ,SSCI ,Art&Humanities به سنجش علوم منتشره مي پردازد.

دسته نخست (SCI) شامل موضوعات علوم كشاورزي، زيست محيطي، مهندسي، فناوري و علوم كاربردي، علوم پزشكي و زيستي، علوم فيزيكي و شيميايي و رفتاري است.

دسته دوم (SSCI) شامل علوم اجتماعي، جامعه شناسي، ارتباطات، علوم تربيتي، روانشناسي و مديريت است و

در نهايت دسته سوم (Art&Humanities) شامل هنر، ادبيات، تئاتر و هنر هاي نمايشي، مذهب، تاريخ معماري، راديو و تلويزيون و موسيقي است.

ISI در واقع يك مرجع تعيين استاندارد و معتبر بودن نشريان علمي در سراسر جهان است بدين معنا كه صلاحيت نشريات مختلف در زمينه هاي ياد شده بررسي شده و در صورت داشتن اعتبار علمي و رعايت اصول فني چاپ نشريه، در ليست نشريات اين موسسه قرار مي گيرد. اين موسسه ادعا مي كند كه با رعايت اصول اعتماد و حفظ استقلال، در نمايه كردن نشريات به صورت بي طرفانه عمل مي كند. و هر نشريه اي كه صلاحيت لازم را كسب كند در ليست موسسه قرار مي گيرد. در اين گزارش برآنيم به بررسي ملاكهاي گزينش نشريات در نمايه جهاني ISI بپردازيم.

1-3- فرآيند انتخاب مجله در نمايه جهاني ISI

اين نمايه متعهد به ارائه پوشش جامع از مهم ترين و با نفوذ ترين مجلات جهان به منظور آگاهي رساني جاري مشتركين خود و نيازهاي بازيابي اطلاعات گذشته نگر است.

· پوشش بخشي از نشريات

وب سايت موسسه نزديک به ،16000 مجله بين المللي و منطقه اي و مجموعه هاي كتاب در هر زمينه اي از علوم طبيعي، علوم اجتماعي، هنر و علوم انساني را پوشش مي دهد. البته اين جامعيت به اين معنا نيست كه همه مجلات چاپ شده در دنيا در اين نمايه قرار مي گيرند چرا كه اين كار غير علمي و غير اقتصادي است. تحليل هاي علمي نشان داده است كه تعداد كمي از مجلات بخش عمده اي از مطالب علمي قابل قبول را اريه مي دهند.

· زمان بررسي نمايه ها

اين نمايه با استدلال فوق به ارزيابي همه مجلات متقاضي و عضو مي پردازد. فرايند بررسي مجلات جديد و ارزيابي مجلات عضو غالبا به صورت هر دو هفته يك بار انجام مي گيرد. كه اين كار منجر به اضافه شدن تعدادي عضو و همچنين حذف برخي مجلات از پايگاه داده مي گردد. هر سال، بيش از 2،000 عنوان مجله بررسي و حدود 10% از مجلات ارزيابي شده براي گنجاندن در پايگاه داده انتخاب مي گردد.

· ملاكهاي انتخاب نشريه

در هنگام ارزيابي مجلات عوامل بسياري در نظر گرفته مي شود. عمده اين ملاك ها عبارتند از از ملاك هاي كيفي، كمي، استانداردهاي اساسي نشر مجله، محتواي سرمقاله، تنوع بين المللي نويسندگان و داده هاي استنادي در ارتباط با آن موضوع.

البته يك ملاك به تنهايي به عنوان عامل تعين كننده در نظر گرفته نمي شود، اما با تركيب داده ها، ويرايشگر قادر است نقاط قوت و ضعف كلي مجله را تعيين كند.

در ادامه به بررسي ملاك هاي ارزشيابي يك مجله به تفصيل مي پردازيم:

1-3-1- استاندادهاي نگارشي ـ انتشاراتي

يكي از ملاك هاي قرار گرفتن نشريه در اين نمايه داشتن استانداردهاي نگارشي و نظم در انتشار است. كه شامل موارد زير مي گردد:

1-3-1-1- انتشار به موقع

بهنگام بودن انتشار يك معيار اساسي در فرايند ارزيابي است. اين ملاك از اهميت بالايي برخوردار است. يك مجله بايد داراي چاپ و نشر منظم با توجه به دوره انتشار آن داشته باشد. براي گنجاندن اوليه در نمايه مجلات بايد حداقل سه نسخه متوالي و منظم چاپ كرده باشند.

1-3-1-2- رعايت نمودن قواعد نگارشي

در اين باره يك نشريه بايد موارد زير را رعايت كند:

· عنوان مجله واضح و مشخص باشد.

· عنوان مقاله ها به طور كامل توصيفي و خلاصه باشد.

· اطلاعات كتابشناختي كامل براي همه منابع ذكر شده باشد.

· اطلاعات و آدرس كامل براي هر نويسنده درج شده باشد.

· جهت نگارش عنوان مقالات، واژه هاي كليدي، چكيده و مراجع مورد استفاده در مقاله از زبان انگليسي استفاده شود.

1-3-2- تنوع بين المللي ارجاعات و نويسندگان

استفاده از مقالات افرادي با مليت هاي مختلف يكي از نشانه هاي استاندارد بودن مجله است و كيفيت كلي پژوهش ارائه شده را نشان مي دهد. همچنين اينكه مقالات چاپ شده چقدر داراي ارجاعت به مقالات با نويسندگان با مليتهاي ديگر دارد، نيز از اهميت برخوردار است. شايان ذكر است؛ توصيه شده كه نويسندگان هر مقاله در صورت امكان، اطلاعاتي درباره منبع بودجه حامي پژوهش ارائه دهند.

1-3-3- محتواي مقالات

همانگونه كه اشاره شد هسته علمي يك موضوع در تعداد كمي از مجلات قابل پوشش است. در همين راستا ويراستاران نمايه ISI بررسي مي كنند كه آيا مجله جديد كه درخواست عضويت در نمايه را دارد؛ مي تواند به بار علمي پايگاه اضافه كند يا خير. بر اين اساس به تحليل محتواي مقالات پرداخته مي شود و از بين مجلات مختلف عده اي محدود گزينش مي گردند.

1-3-4- تنوع بين المللي مسئولين و ويراستاران مجله

اين كه نويسندگان مجله، سردبيران، اعضاي هيئت مديره و تحريريه مشاور چقدر از مليت هاي مختلف هستند؛ يكي از ملاكهاي ارزيابي كيفيت نشريه است. با توجه به اين كه تحقيقات علمي امروز در يك مفهوم جهاني صورت مي گيرد؛ هدف قرار دادن مخاطبان بين المللي در اين نمايه داراي اهميت است. چرا كه مجله بين المللي به احتمال زياد داراي اهميت بيشتري در جامعه بين المللي از پژوهشگران است.

البته بسياري از مجلات داراي نويسندگاني از يك جاي مشخص مثلا يك دانشگاه خاص هستند، اما موضوعاتشان به گونه اي است كه مخاطبان عام را هدف قرار مي دهند. بنابراين، بيشتر تاكيد بر اين است كه مخاطب نشريه جامعه جهاني باشد.

1-3-5- تحليل استنادي

فرايند ارزيابي اين نمايه به خاطر اينكه ويراستاران داراي مجموعه غني از داده هاي مربوط به ماخذ استناد هستند؛ منحصر به فرد است. البته پرواضح است كه رشد توليد علم در رشته هاي مختلف متفاوت است. مثلا تعداد مقالات كريستالينوگرافي قطعا با موضوعي مثل ژنتيك قابل قياس نيست. همچنين در برخي رشته ها مانند هنر ممكن است زمان ارجاعات به يك مطلب حتي به سه سال هم برسد اما در رشته اي مانند پزشكي اين چنين نيست. و ممكن است چند سال طول بكشد تا به نقطه اوج تعداد ارجاعات خود برسد. و اينها مسائلي است كه مورد توجه ويراستاران نمايه قرار مي گيرد.

اما به طور كلي چند نوع داده استنادي براي مجلات رسمي كه چندين سال از انتشار آنها مي گذرد، وجود دارد. از جمله خود استنادي و ضريب تاثير. همچنين براي مجلات جديد، سابقه نويسندگان مقالات و پيشينه فعاليتي ويراستاران مجله مورد بررسي قرار گرفته و سپس درباره نشريه تصميم گيري مي شود.

1-4- چگونگي ثبت درخواست اخذ نمايه توسط نشريات

نشرياتي كه متقاضي كسب نمايه ISI هستند، بايد درخواست خود را در لينكهاي زير ثبت كنند.

Recommend a journal for coverage in Web of Science at

Submit a journal for evaluation for Web of Science at

معمولا درخواستهاي ارسالي هر دو هفته يك بار بررسي مي شوند. و آنهايي كه استانداردهاي لازم را داشته باشند، در ليست نمايه قرار مي گيرند.